Een intellectuele biografie
door Sybe Izaak Rispens
Uitgeverij Ambo in Amsterdam 2006
ISBN 90 263 19037 Prijs € 18,95
Naar Centrale Hal
Boekbesprekingen
| Einstein in Nederland
Een intellectuele biografie door Sybe Izaak Rispens Uitgeverij Ambo in Amsterdam 2006 ISBN 90 263 19037 Prijs € 18,95 |
Het boek " Einstein in Nederland" valt
als een roman te lezen. De schrijver Rispens heeft een goed oog voor de
loop en het verloop van de vriendschappen van Einstein met de grote Nederlandse
natuurkundigen Lorentz en Ehrenfest, de sterrenkundige de Sitter en de physisch–chemicus
Debye. Hij beschrijft de momenten van warmte en van verwijdering, van enige
bitterheid of wantrouwen. Dit alles tegen de achtergrond van een zich
spectaculair ontwikkelende natuurkunde. Heel knap is de vervlechting in het
verhaal van de inhoudelijke kant van de discussies over natuurkunde en
relationele kant van de vriendschappen tussen deze wetenschappers. Alleen het
laatste hoofdstuk over de uitvindingen van Einstein valt uit de toon omdat het
de spanning mist van de andere hoofdstukken.
Terecht wijst Rispens op de inspirerende rol die het gedachte-experiment van
Ehrenfest met een roterende schijf heeft gehad op de ontwikkeling van de
Algemene Relativiteitstheorie, maar het is jammer dat de uitleg die de schrijver
geeft van dit experiment, zacht gezegd, niet verhelderend werkt.
Desondanks, het boek is buitengewoon nuttig voor iedereen die meer wil weten
over de stand van de wetenschap in het begin van de afgelopen eeuw en……. het
is niet oppervlakkig!!
Dus niet een zoveelste populair wetenschappelijke uitleg van de
relativiteitstheorie, maar een weergave van het intellectuele debat rond de
thema's die Einstein ter tafel bracht. Vandaar de ondertitel 'een intellectuele
biografie'.
Verplichte kost voor wie nog aarzelt de relativiteitstheorie te gaan bestuderen.
Henk Dorrestijn maart 2006
|
DE SUBLIEME EENVOUD VAN
RELATIVITEIT
|
In de titel van dit boekje zit een oxymoron verborgen, zoiets als "Het genie was zwak begaafd" Een oxymoron trekt altijd de aandacht. De Relativiteitstheorie is namelijk niet eenvoudig, ook niet als je je beperkt tot de Speciale Relativiteitstheorie. Iedereen die denkt de geïnteresseerde leek met een flink pakket wiskunde in zijn middelbare schooldiploma even in een boekje van ruim 100 bladzijden en wat grafieken de theorie te kunnen laten begrijpen, doet aan zelfbedrog.
Het is overigens een prettig ogend boekje
met een lovend voorwoord van Nobelprijswinnaar Gerard 't Hooft, maar de belofte
van eenvoud kan niet worden waargemaakt omdat voor het begrijpen van dit boekje
men de Speciale Relativiteitstheorie al aardig onder de knie moet hebben. Maar
dan is het een nuttige en leuke aanvulling omdat de theorie geheel vanuit een
meetkundig invalshoek wordt benaderd. Daarmee komt bijvoorbeeld de formule voor
het optellen van snelheden volgens Einstein mooi tot zijn recht en vooral de
afleiding van de Lorentztransformatie wordt op een bijzonder elegante manier uit
de doeken gedaan.
Kennis van zaken is echter nodig om je niet in de war te laten brengen door een flink aantal storende fouten en slordigheden, vooral in de grafieken (waar het juist om begonnen was) en de universiteitstaal in de teksten. De uitleg van de diagrammen schiet zo hier en daar te kort, zoals bij het ruimte–tijd diagram, waarin een tennisbal een pad (blz. 14) zou afleggen: teken dat pad er dan ook in.Ook een zin zoals op blz. 24 ": … de mechanica van Newton en het elektromagnetisme …..van Maxwell .. blijken er voor verschillende waarnemers juist niet hetzelfde uit te zien. " vraagt om een klein voorbeeldje, al is het maar dat voor iemand in een trein zijn kopje koffie stilstaat, terwijl deze voor iemand bij een overweg keihard voorbij komt snellen. Dat is een totaal andere fysische belevenis.
Jammer dat de tweelingparadox slechts aan de
hand van een diagram wordt geïllustreerd, maar fysisch niet wordt verklaard. Eén
van de zusjes (schrijver heeft een voorkeur voor dames in het fysische
experiment) die zich met bijna lichtsnelheid voortbeweegt, keert bliksemsnel om!
En wordt van een stuk tijd beroofd! Ja, ja!
(Dat is helemaal niet nodig, zie de verklaring van de tweelingparadox door
Einstein zelf. En verder is de"tijdroof" ook te verklaren
met de versnellingen die het meisje ondergaat.)
Vervelender zijn foutieve verwijzingen naar diagrammen, met name in het verhaal
over energie en impuls, fouten of slordigheden in de diagrammen en vaak een
onduidelijke uitleg, uitgaande van te veel voorkennis.
Tot slot zou het boekje er bij gebaat zijn als bij de vraagstukken ook de
antwoorden werden gegeven, maar zoals gezegd het is een welkome aanvulling naast
andere boeken.
Henk Dorrestijn 2010
Terug naar boeken